Презентация на тему: "Презентация "Жинссиз ва жинсий кўпайиш" 8-синф Биология"

8-синф БИОЛОГИЯ
МАВЗУ: 59-60§ Жинссиз ва жинсий кўпайиш.

КЎПАЙИШГА МОЙИЛЛИК
Эволюция давомида тирик организмларда ҳар қандай кўпайиш мойиллиги келиб чиққан.
Булар
Жинссиз кўпайиш
Насллар ўртасида генетик ахборотнинг алмашаниши билан боғлиқ бўлмаган кўпайиш шакли
Жинсий кўпайиш
Жинс ҳужайраларининг ёрдами билан боғлиқ бўлган кўпайиш шакли

Жинссиз кўпайиш
Оддий бўлиниш
Куртакланиш
Споруляция

Жинссиз кўпайиш
ВЕГЕТАТИВ КЎПАЙИШ
ФРАГМЕНТАЦИЯ
КЛОНЛАШТИРИШ

ЖИНСИЙ КЎПАЙИШ
Жинсий кўпайишда махсус ҳужайралар – жинсий ҳужайралар ёки гаметалар иштирок этади (грек тилидан “гамето” – “аёл”, “гаметс” – “эркак”, лотин тилидан “геметес” – “жуфт”). Улар қоида бўйича ота-оналик организмларида пайдо бўлади. Гаметаларнинг қўшилиши натижасида пайдо бўлган янги организм ота-оналарнинг ирсий ахборотларини олиб юради.

ЭРКАК ЖИНСИЙ ҲУЖАЙРАСИ
Сперматогенез эркак жинсий ҳужайралари – сперметозоидлар ҳосил қилиш билан характерланади.

ЖИНСИЙ ҲУЖАЙРАЛАРНИНГ ТУЗИЛИШИ
Сперматазоид эркак гаметаси. Унда унчалик катта бўлмаган ҳаракатчан бош, бўйин ва дум бўлади.

боши
бўйни
думи

ЖИНСИЙ ҲУЖАЙРАЛАРНИНГ ТУЗИЛИШИ
Урғочи жинсий ҳужайра - тухум ҳужайра. У доирасимон, ядроси бор, барча органоидлар ва кўп озиқ моддалар тўпланган ҳаракатсиз ҳужайра.

УРҒОЧИ ЖИНСИЙ ҲУЖАЙРАСИ
Овогенез (оогенез) – урғочи жинсий ҳужайралар – тухумларни ҳосил қилиш билан характерланади.

Гаметалар ўзгача бир типдаги бўлинишнинг натижасида пайдо бўлади, бунда хромосомаларнинг сони дастлабки оналик ҳужайрадагига қараганда икки марта камаяди. Иккита гаметаларнинг қўшилиши натижасида хромосомалар сони икки марта ортади, яъни жуфт хромосома тўплами тикланади. Бундай қўшилишдан келиб чиққан ҳужайранинг барча хромосомаларининг ярми оталик, ярми эса оналик бўлади.

ЖИНСИЙ ЖАРАЁН ТИПЛАРИ
Гетерогамия – турли ўлчамдаги икки ҳужайранинг бирлашиши
Изогамия - ҳаракатсиз тухум ҳужайра ва ҳаракатчан сперматазоидларнинг бирлашиши
Оогамия – катталиги тенг бўлган икки жинсий ҳужайраларнинг бирлашиши
Партеногенез - уруғланмаган тухум ҳужайранинг ривожланиши

КЎПАЙИШ ОРГАНЛАРИ
Ўсимликларда
Ҳайвонларда
Антеридия
Архегония
Жинсий безлар
Уруғдонлар
Тухумдонлар

Эмбриондан кейин ривожланиш
Организмнинг мустақил ривожланиши туғилгандан кейин ҳам давом этади, ҳомила тўлиқ шаклланган бўлсагина, у тухумдан ёки она танасидан ташқарида мустақил яшай олади. Организмларнинг туғилгандан кейинги ривожланиши эмбриондан кейинги ривожланиш дейилади.

БЕВОСИТА РИВОЖЛАНИШ
Бевосита ривожланиш айланишсиз боради. Туғилган организм етилган организмга ўхшаш ва фақат катталиги, танасининг пропорцияси ва баъзи органларнинг етилмаганлиги билан фарқ қилади (балиқлар, судралиб юрувчилар).

БАҚАНИНГ БИЛВОСИТА РИВОЖЛАНИШИ
ИКРА
БАҚАЧА
ИТБАЛИҚ
ЕТИЛГАН БАҚА

ЎСИШ
Якка ривожланишнинг характерли хоссаси – бу организмларнинг ўсиши. Барча ҳайвонлар ўсиш характери бўйича икки қисмга бўлинади:
Маълум
Номаълум
Ҳайвонларнинг ўсиш тезлиги ҳаётининг барча даврларида ўзгариб туради ва гармонлар назоратида бўлади.

ҚАРИЛИК ВА ЎЛИМ
Ҳаётнинг узоқлиги якка организмнинг ўзгачалигига боғлиқ. Мас.: сичқонлар атиги 4 йил яшаса, қарға 70 йил яшайди, чучук сув молюскаси 100 йил умр кўради. Организмнинг якка ривожланиши қарилик ва ўлим билан тугайди.
Қарилик – биологик қонуният, у барча организмларга тегишли. Қарилик жараёнида барча системалар ўзгаради, уларнинг структураси ва функциялари бузилади.

УЙГА ВАЗИФА
59-60 § ўқиш ва мавзуга оид кластер ёки ижодий иш ёзиш.

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!

ОМАД ҲАМИША ҲАМРОҲИНГИЗ БЎЛСИН!