Презентация на тему: "ХАЛҚАРО БАҲОЛАШ ДАСТУРЛАРИНИНГ СТАНДАРТЛАРИДА (FRAMEWORK) ҚАЙД ЭТИЛГАН КОМПЕТЕНЦИЯЛАР"

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС
ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ
ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТИ
 Тошпулатова Маъмура Исмоиловна
Бошланғич таълим методикаси кафедраси в.б., доценти
Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD)
Тошкент-2021
ХАЛҚАРО БАҲОЛАШ ДАСТУРЛАРИНИНГ СТАНДАРТЛАРИДА (FRAMEWORK) ҚАЙД ЭТИЛГАН КОМПЕТЕНЦИЯЛАР
(TIMSS мисолида)
 

Жаҳонда бошланғич синф ўқитувчиларини касбий компетентлигини ва методик тайёргарлигини халқаро малака талаблари асосида такомиллаштириш механизмларини амалиётга татбиқ этишга бўлган эҳтиёжини янада кучайтиради. Бу борада таълим, фан ва маданият масалалари бўйича Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг “Техникавий ва касб-ҳунар таълими тўғрисида”ги ва “Таълим соҳасида камситишга қарши кураш тўғрисида”ги конвенцияларида, “Маърифий, илмий ва маданий мазмундаги материалларни олиб кириш” тўғрисидаги Битимида дунё миқёсида ўқитувчилар мақомини ошириш, бу жараёнда тажриба алмашиш ва уларнинг педагогик кўникма ва малакаларини ривожлантиришга кўмаклашиш, таълим жараёнига инновацион методикаларни киритиш муҳим аҳамият касб этади.
ЮНЕСКО халқаро меъёрий ҳужжатлар // Ўзбекча нашрининг масъул муҳаррири Л.Саидова. – Т.; “Адолат”, 2004, –Б 19-62.

“Педагог кадрларнинг касбий маҳорати сифати ва савиясини узлуксиз юксалтириш”, “халқаро стандартлар асосида юқори малакали, креатив ва тизимли фикрлайдиган, мустақил қарор қабул қила оладиган кадрлар тайёрлаш, уларнинг интелектуал қобилиятларини намоён этиш ва маънавий баркамол шахс сифатида шаклланиши учун шарт-шароитлар яратиш” каби муҳим вазифалар белгиланди. Бунда бўлажак бошланғич таълим ўқитувчиларини тайёрлашда уларнинг касбий методик тайёргарлигини такомиллаштириб бориш механизмларини илмий жиҳатдан чуқур ўрганиш ва амалиётга татбиқ этиш муҳим аҳамият касб этади.
2019 йил 8 октябрдаги «Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида» ПФ-5847-сонли Фармони. Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 09.10.2019 й., 06/19/5847/3887-сон.

Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясида “узлуксиз таълим тизими мазмунини сифат жиҳатидан янгилаш, шунингдек профессионал кадрларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш, ўқитиш методикасини такомиллаштириш, таълим-тарбия жараёнига индивидуаллаштириш тамойилларини босқичма-босқич татбиқ этиш, халқ таълими соҳасига замонавий ахборот-коммуникация технологиялари ва инновацион лойиҳаларни жорий этиш” эътибор қаратилган бўлиб, мамлакатимизда кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 29 апрелдаги ПФ-5712-сон Фармони.

Хусусан, дунёда бошланғич синф ўқувчиларининг таълим сифати, савияси ва даражасини аниқлаб берувчи PIRLS (Матнни ўқиш ва тушуниш даражасини аниқловчи халқаро тадқиқот), TIMSS (Мактабда математика ва аниқ фанлар сифатини тадқиқ қилувчи халқаро мониторинг) каби бир қатор халқаро дастурлар мавжуд бўлиб, улар ривожланган давлатлардаги таълим сифатини янада оширишдаги мезон сифатида кенг қўлланилиб келинмокда.

TIMSS - ҳам жаҳон мамлакатлари таълим тизимида кенг тадбиқ этилмоқда. TIMSS дастури Таълим соҳасидаги ютуқларни баҳолаш халқаро ассоциацияси IEA (International Association for the Evaluation of Educational Achievements) томонидан ташкил этилган бўлиб, ушбу тадқиқот
4 ва 8 синф ўқувчилари орасида математика ва ижтимоий фанлар бўйича таълимнинг сифати, даражаси, фанга бўлган муносабати, қизиқишини аниқлайди. Ҳар 4 йилда бир маротаба олиб борилади.

Ушбу тадқиқот ўқувчилар, мактаб маъмурияти ва ўқитувчилари орасида қўшимча сўровномалар ўтказади ҳамда фан соҳасида тўсқинлик қилаётган асосий омилларни аниқлайди. Бу эса ўша мамлакатда ишлаб чиқилган таълим стандартларини ва таълим самарадорлигини бошқа давлатлар билан солиштириб кўриш имконини беради. 2015 йил TIMSS тадқиқотлари натижаларига кўра АҚШ, Сингапур, Гонконг, Корея Республикаси, Япония, Россия, Буюк Британия каби давлатларнинг таълим тизими энг юқори кўрсаткичларни эгаллаган.

Г.Е.Карлыбаева фикрича –
Компетенция – касбий тайёргарликнинг янги бир сифати бўлиб, компетентлик инсоннинг билимлари тезкор ва маслашувчан бўлади, мунтазам янгиланиб туради. Компетентлик мазмунли (билимлар) ва касбий (кўникмалар) таркибий қисмлардан ташкил топган бўлиб, энг мақбул ечимни танлай олиш, танловни асослаш, танқидий тафаккурни назарда тутади.

Ж.Э. Усаровнинг фикрича –
Компетентлик – фақатгина билиш категорияси сифатида эмас, балки шахсият категорияси сифатида ҳам қаралади. Шунга кўра: зарурий билим, кўникма ва малакаларни эгаллаш; қандайдир фаолиятни бажариш қобилиятини аниқловчи шахс хусусиятлари; касбий хусусиятлар тўплами ҳамда шахснинг тегишли компетенцияларни эгаллаши каби таркибий қисмларидан иборат бўлиши кераклиги таъкидланади.
Усаров Ж.Э.

Фанга оид кометенциялар
2. Когнитив кометенциялар

Бутун сонлар
Бутун соннинг ўнли ёзувида рақамлар ўрнини билиш, жумладан таниб олиш ва кўрсатиш ва бутун сонларни сўзлар, расмлар ёки белгилар ёрдамида ифодалаш.
Бутун сонларни таққослаш, тартиблаш ва баҳолаш.
Бутун сонлар билан амалларни бажариш
(+, -, х - = -).
Контекстларда берилган амалий масалаларни, жумладан ўлчашларга, пул муносабатларга, содда пропорцияларга оид масалаларни ечиш.
Тоқ ва жуфт сонларни аниқлаш; соннинг бўлувчиларини ва карралиларини аниқлаш.
Сонларга оид фан мазмуни учта бўлимдаги тушунча ва кўникмалар

Касрни бутуннинг қисми, улуши ёки сонли ўқдаги нуқта сифатида таниб олиш, касрни  сўзлар, сонлар ёки моделлар ёрдамида ифодалаш.
Ўзаро тенг (эквивалент) бўлган оддий касрларни аниқлаш; оддий касрларни таққослаш ва тартиблаш; содда касрларни қўшиш ва айириш, жумладан, амалий масалалардаги вазиятлар учун
Ўнли каср ёзувини билиш, жумладан сўзлар, сонлар ёки моделлар ёрдамида ўнли касрларни ифодалаш; ўнли касрларни таққослаш, тартиблаш ва чамалаш;  жумладан, амалий масалалардаги вазиятларда.



Оддий ва ўнли касрлар

Эслатма: 1) Тўртинчи синфда оддий касрлар сифатида маҳражлари 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12 ёки 100 бўлган касрлар қаралади.



2) Ўнли касрлар сифатида вергулдан кейин бир ёки иккита рақам бўлган ўнли касрлар қаралади.
1,5 ; 7,7 ; 12, 8 ; 25,9; 5,46 ; 7,27 ; 15;87.

Ифодалар, содда тенгламалар
ва муносабатлар
Номаълум сонни ёки амални аниқлаш
17 +w = 29;
19 8=11
Масаладаги вазиятга доир номаълумларни ўз ичига олган ифодани ёки сонли ифодани аниқлаш ва ёзиш
Симёғочда бор эди 6 та қуш, 4 таси учиб кетти. Нечта қолди?
6-4=
Объектлар кетма-кетлигида қонуниятларни аниқлаш ва фойдаланиш
бутун сонлардан ташкил топган кетма-кетликда кетма-кет жойлаш-ган ҳадлар орасидаги муносабатлар-ни ва берилган бутун сонлар жуфт-ликларини ҳосил қилган қоидани аниқлаш

Геометрик шакллар ва ўлчашларга оид фан мазмуни
Нуқталар, тўғри чизиқлар ва бурчаклар:
Ясси ва фазовий шакллар
Геометрик шакллар ва ўлчашларга оид фан мазмуни иккита бўлимдаги тушунча ва кўникмалар 

Нуқталар, тўғри чизиқлар ва бурчаклар
1
Узунликларни ўлчаш ва узунликларни чамалаш.
2
Параллел ва перпендикуляр чизиқларни аниқлаш ва чизиш.
3
Турли бурчакларни аниқлаш, таққослаш ва чизиш (масалан, тўғри, ўтмас ва ўткир бурчак).
4
Нуқталарнинг текисликдаги ўрнини топиш учун норасмий координата системалардан фойдаланиш.

Ясси ва фазовий шакллар
Ясси ва фазовий шаклларнинг содда хоссаларидан, жумладан ўққа нисбатан симметриядан ва буриш симметриясидан, фойдаланиб, уларни аниқлаш ва таққослаш.
Фазовий шаклларни уларнинг ясси кўринишлари билан боғлаш.
Кўпбурчаклар периметрларини топиш; квадрат ва тўртбурчак юзларини топиш; юзларни берилган ясси шакллар билан қоплаш ҳамда ҳажмларни кублар билан тўлдириш ёрдамида чамалаш.

Эслатма:Тўртинчи синфда геометрик шакллар сифатида

1. Доира, учбурчак, тўртбурчак, кўпбурчаклар


2. Куб, тўғри параллелепипед, конус, цилиндр ва шар.

Маълумотлар таҳлили
Ўқиш
Тақдим этиш
Солиштириш

Маълумотлар таҳлили: ўқиш, солиштириш ва тақдим этиш
1. Жадваллар, пиктограммалар, устунли, чизиқли ва доиравий диаграммалар ёрдамида берилган маълумотларни ўқиш, солиштириш ва тақдим этиш
2. Маълумотларнинг турли кўринишлардан фойдаланиб саволларга жавоб бериш учун уларни тўғридан-тўғри ўқиш (масалан, масалаларни ечишда ва ҳисоб-китобларни бажаришда, икки ва ундан кўп бўлган маълумотлар манбаларни бирлашти-риш, маълумотлар бўйича хулоса чиқариш).

 Маълумотлар таҳлили: ўқиш, солиштириш ва тақдим этиш

1. . Жадваллар, пиктограммалар, устунли, чизиқли ва доиравий диаграммалар ёрдамида берилган маълумотларни ўқиш, солиштириш ва тақдим этиш
2. Маълумотларнинг турли кўринишлардан фойдаланиб саволларга жавоб бериш учун уларни тўғридан-тўғри ўқиш (масалан, масалаларни ечишда ва ҳисоб-китобларни бажаришда, икки ва ундан кўп бўлган маълумотлар манбаларни бирлаштириш, маълумотлар бўйича хулоса чиқариш).

Эътиборларингиз учун рахмат