Презентация на тему: "Презентация "Биосферанинг структураси ва В.И. Вернадский таълимоти" 9-синф Биология"

9-синф БИОЛОГИЯ
МАВЗУ: 42§ Биосферанинг структураси ва
В.И. Вернадский таълимоти.
Химия-биология ўқитувчиси
Абдирахманов А.А.

Мавзуга оид тушунчалар
Биосфера нима?
Биосферанинг чегаралари.
Биосферанинг тузилиши.
Биосферанинг билвосита моддалари.
Биосферанинг тирик моддалари ва уларнинг бажарган вазифалари.

БИОСФЕРА НИМА?
Грекчадан “био” – ҳаёт, “сфера” – шар деган маъноларни бериб, биосфера ерда, сувда ва ҳавода ҳаёт борувчи умумий муҳит.

Владимир Иванович Вернадский
Рус ва совет табиатшунос олими Владимир Иванович Вернадский етук мутафаккир ва жамоат арбоби. Санкт-Петербург Императорлик Фанлар академиясининг академиги, Украина Фанлар академиясининг асосчиларидан бири ва биринчи президенти. Биокимёвий илмий мактаблари ва фанлари яратувчиси. Россия космизми вакилларидан бири.
1-даражадаги Сталин мукофоти лауреати.
1863-1945

В.И.Вернадский таълимоти

Бу олим ўзининг “биосфера” ҳақидаги китобини 1926 йили чоп этган. Унинг фикри бўйича биосфера энг юқори даражадаги тирик мавжудодлар билан жонсиз мавжудодларнинг экосистемадаги юқори даражадаги боғланиши бўлиб ҳисобланади.

Вернадский уч хил фикрда бўлган:
Ҳаёт ер қобиғидан аввал яралган;
Ҳаёт Ер пайдо бўлгандан кейин пайдо бўлган;
Ер билан бир пайтда ҳаёт пайдо бўлган.
У ўзининг фикрини мулоҳаза қилиб, Ер билан бир пайтда биосфера пайдо бўлган деган хулосага келган. У “биосфера – ернинг юпқа қобиғи, унинг ичида организмларнинг ҳаёт жараёнлари боради” – деб биосферага таъриф берган.
В.И.Вернадский таълимоти

Биосферанинг чегаралари
Биосфера литосфера, гидросфера ва атмосфераларнинг қўшилган жойларидан ўрин олган. Ҳаёт атмосферада 25-27 км яқин баландликкача тарқалган, океанда 11 км чуқурликкача, шунингдек, ернинг қаттиқ қисмида
3 км қуйи қатламида бўлади.

Биосферанинг тузилиши
В.И.Вернадский биосферанинг тузилишини асосан тирик моддалар, биоген моддалар ва билвосита моддалар деб атаган.

Тирик моддалар
Ўсимликлар, ҳайвонлар ва б.
Барча тирик организмлар
Биоген моддалар
Нефть, оҳактош, табиий газ,
Кўмир, торф ва бошқалар
Билвосита моддалар
Тоғлар ва вулқонларнинг портлаши
Минералларнинг пайдо бўлиши
Биосферанинг тузилиши

Тирик моддаларнинг бажарган вазифалари
Биосферанинг тирик моддалари бир неча геокимёвий вазифаларни, улар ичида энг асосийлари газ, концентратлаш ва оксидланиш-қайтарилиш вазифасини бажаради.

Газ ҳолатидаги вазифаси
Газ сингари моддаларни ишлатиб ва ажратиб чиқаради, атмосферадаги газлар таркибини ушлаб туради. Масалан, газ-метан ҳосил қилувчи бактерияларнинг ҳаёти билан боғлиқ бўлган органик моддаларнинг парчаланиши.

Концентрацион вазифаси
Тирик моддаларнинг организмлардаги химиявий элементларнинг (C, H, O, Si, P) йиғилишини таъминлаб, боғлаб туради. Масалан, кальций карбонати суякларда, тишда ва ҳайвонларнинг чиғаноқларида тўпланади.

Оксидланиш-қайтарилиш вазифаси
Бу вазифа организмларнинг ҳаётида химиявий бирикмаларнинг оксидланиш ва қайтарилишини ўз ичига олади. Масалан, фотосинтез жараёнида ўсимликлар карбонат ангидрид газини углеводгача қайтаради.

Хулоса ўрнида
В.И.Вернадский ёзиб кетганидек, одамзот умумлаштириб айтганда жуда кучли биологик кучга айланди. Одам ва унинг меҳнати ўзининг фойдаси учун биосферани бошқариш мақсадини топиши керак.
Инсоният олдига қўйилган масала – биосферани сақлаб қолишдир. Бойликлардан унумли фойдаланиб, ҳаётнинг кўп турлилигини сақлаш, ўзимиз яшаган сайёрага ақл билан муомала қилиш зарур.

Уйга вазифа
236-бет 19-жадвални тўлдириш

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!